- Litwa
- Centrum Rozwoju Kwalifikacji i Kształcenia Zawodowego (KPMPC) oraz Szkoła Mechaników Samochodowych i Biznesu w Wilnie (VAVM)
Zintegrowany System Kwalifikacji – poznaj dobre praktyki w walidacji
Walidacja to kluczowy element Uwaga: Kliknięcie w poniższy link spowoduje przekierowanie na inną stronę internetową: Przejdź do strony Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (otwiera się w nowym oknie)Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Jest to proces, który umożliwia sprawdzenie, czy dana osoba posiada wymagane dla danej kwalifikacji efekty uczenia się – czyli odpowiednią wiedzę, umiejętności oraz kompetencje społeczne – niezależnie od tego, w jaki sposób zostały one zdobyte.
Baza Dobrych Praktyk to wirtualna biblioteka rozwiązań stosowanych w procesie walidacji. Zgromadzone przykłady prezentują sprawdzone podejścia do projektowania i realizacji walidacji, stanowiąc źródło wiedzy i inspiracji dla instytucji certyfikujących, podmiotów zgłaszających kwalifikacje do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji oraz podmiotów zewnętrznego zapewniania jakości.
Poniżej znajdziesz przykłady dobrych praktyk w walidacji z różnych krajów:
Wróć do schematu
1. Kraj pochodzenia, Nazwa instytucji
2. Strona internetowa instytucji
https://kpmpc.lrv.lt/en/; https://vavm.lt/about-us/
3. Nazwa kwalifikacji, której dotyczy dobra praktyka
Mechanik samochodowy
Litewska Rama Kwalifikacji (Lietuvos Respublikoje nustatytų kvalifikacijų - LTKS) – poziom 3.
Europejska Rama Kwalifikacji – poziom 3.
4. Krótki opis procesu walidacji
Przedstawiona dobra praktyka z Litwy prezentuje kompleksowy system walidacji efektów uczenia się pozaformalnego i nieformalnego dla kwalifikacji mechanika samochodowego. Proces składa się z czterech głównych etapów: identyfikowania, dokumentowania, weryfikacji i certyfikowania.
System walidacji jest realizowany przez akredytowane instytucje kształcenia zawodowego pod nadzorem metodycznym Kvalifikacijų ir profesinio mokymo plėtros centras - Centrum Rozwoju Kwalifikacji i Kształcenia Zawodowego (dalej: KPMPC). Proces rozpoczyna się od kompleksowego doradztwa i samooceny kandydata, następnie obejmuje gromadzenie i dokumentowanie dowodów kompetencji w postaci cyfrowego portfolio. Kluczowym elementem jest dwuetapowa weryfikacja składająca się z ujednoliconego egzaminu teoretycznego przeprowadzanego online oraz praktycznego egzaminu ocenianego przez trzyosobową komisję ekspertów branżowych.
Kandydaci, którzy spełniają wszystkie kryteria, otrzymują pełny certyfikat, natomiast w przypadku częściowego spełnienia wymagań możliwe jest uzyskanie potwierdzenia poszczególnych efektów uczenia się wraz ze szczegółowymi wskazówkami dotyczącymi dalszego rozwoju zawodowego.
5. Szczegółowy opis procesu walidacji
Identyfikowanie efektów uczenia się
Identyfikowanie efektów uczenia się przeprowadzają akredytowane instytucje kształcenia zawodowego upoważnione do walidacji pod koordynacją i nadzorem metodycznym KPMPC. W tej początkowej fazie kompetencje kandydatów są identyfikowane poprzez kompleksowy proces obejmujący informowanie, doradztwo i konsultacje.
Kandydaci otrzymują szczegółowe informacje o procedurze walidacji oraz mogą skorzystać z indywidualnych sesji doradczych, podczas których eksperci pomagają im w mapowaniu wcześniejszego uczenia się – zdobytego drogą uczenia się pozaformalnego i nieformalnego. Informowaniem i doradztwem indywidualnym zajmują się instytucję kształcenia zawodowego, świadczące takie usługi we własnych siedzibach. Liczba sesji nie jest sztywno określona i organizowana jest w zależności od potrzeb; jeżeli proces doradczy nie jest kandydatowi potrzebny, to sesja ogranicza się do formalnego przyjęcia kandydata i weryfikacji jego portfolio.
Dokumentowanie efektów uczenia się
Po zidentyfikowaniu efektów uczenia się kandydaci są zobowiązani do zebrania i przedstawienia dokumentów potwierdzających ich kompetencje. Taka dokumentacja obejmuje dokumenty formalne, certyfikaty, portfolio oraz inne.
Proces dokumentowania jest regulowany przez ustandaryzowane kryteria zgodne z krajowym rozporządzeniem V-15 (Rozporządzenie Ministra Edukacji, Nauki i Sportu nr V-15, obowiązujące od 14 stycznia 2015 r. i zaktualizowane 9 listopada 2024 r.), które zapewniają, że wszystkie przedstawione dowody są odpowiednie, wiarygodne i zgodne z ustalonym systemem kompetencji. Dokumentacja jest sprawdzana w odniesieniu do:
- Standardów zawodowych i opisów modułów kształcenia – definiujących wymagane poziomy wiedzy, umiejętności i wydajności;
- Metod oceny – każdy dowód jest oceniany według ustalonych, obiektywnych standardów;
- Ustrukturyzowanych narzędzi oceny - używanych przez akredytowane instytucje, tj. test teoretyczny, test praktyczny, analiza dowodów i deklaracji (tzw. portfolio).
Weryfikacja efektów uczenia się
Etap weryfikacji obejmuje szczegółową ocenę udokumentowanych efektów uczenia się w odniesieniu do określonych standardów. Asesorzy, którzy są ekspertami w odpowiedniej dziedzinie zawodowej i pracują w instytucji kształcenia zawodowego, przeglądają przedstawione dowody i w razie potrzeby przeprowadzają testy praktyczne w celu weryfikacji kompetencji kandydata.
Zgodnie z Procedurą Oceny Kompetencji (Rozporządzenie nr V-15) certyfikat może zostać przyznany tylko wtedy, gdy wszystkie wymagane kompetencje zostały pozytywnie zweryfikowane, a kandydat pomyślnie zdał zarówno oficjalny ujednolicony test teoretyczny, jak i ustandaryzowany egzamin praktyczny.
Ujednolicony egzamin teoretyczny to standaryzowany, centralnie przygotowany test przeprowadzany online w siedzibie akredytowanej instytucji kształcenia zawodowego.
Praktyczny egzamin końcowy obejmuje wykonywanie standaryzowanych zadań w symulowanym lub rzeczywistym środowisku pracy, oceniane przez trzyosobową komisję złożoną z ekspertów branżowych.
Certyfikowanie
Po przeprowadzonej ocenie kandydaci, którzy spełniają ustalone kryteria, otrzymują certyfikat. Taki certyfikat to formalnie uznanie efektów uczenia się kandydata osiągniętych na drodze uczenia się pozaformalnego i nieformalnego wraz z oznaczeniem poziomu kwalifikacji. W przypadku, gdy kandydat nie potwierdzi wszystkich efektów uczenia się - może uzyskać zaświadczenie nt. tych potwierdzonych w walidacji. Otrzymuje również szczegółową informację zwrotną wraz z zaleceniami dotyczącymi dalszego rozwoju zawodowego.
6. Metody walidacji
Egzamin praktyczny i ocena umiejętności
Egzamin praktyczny jest zaprojektowany w celu oceny umiejętności kandydatów w naprawie pojazdów, zapewniając ocenę kompetencji technicznych w kontrolowanym środowisku. Przeprowadzany jest zazwyczaj w warsztacie lub w wysoce realistycznym środowisku symulowanym. Kandydaci muszą wykazać się biegłością w przeprowadzeniu dokładnych przeglądów pojazdów, diagnozowaniu i usuwaniu awarii oraz wykonywaniu podstawowych zadań naprawczych i konserwacyjnych zgodnie ze standardami branżowymi.
Asesorzy - eksperci branżowi - obserwują efektywność pracy kandydata za pomocą ustandaryzowanych list kontrolnych. W niektórych przypadkach sesje są nagrywane w celu ułatwienia kontroli jakości i umożliwienia dodatkowych recenzji w razie potrzeby.
Procedury online
Platforma oceny online to oficjalny system używany do przeprowadzania ujednoliconego egzaminu teoretycznego w ramach walidacji. Jest to bezpieczne, ustandaryzowane środowisko cyfrowe, które zapewnia, że wszyscy kandydaci są oceniani w identycznych warunkach, używając centralnie przygotowanych materiałów testowych.
Oficjalny egzamin zazwyczaj składa się z dwóch części: testu wiedzy obejmującego teoretyczne aspekty standardów zawodowych oraz zadania sprawdzającego zastosowanie wiedzy w danej dziedzinie. Platforma służy do zarządzania rejestracją kandydatów, weryfikacją ich tożsamości, bezpiecznym logowaniem i sesjami testowymi z kontrolą czasu.
Platforma oferuje również opcjonalne testy samooceny. Pozwalają one kandydatom zapoznać się z formatem egzaminu, ćwiczyć odpowiadanie na podobne pytania i otrzymywać natychmiastową automatyczną informację zwrotną nt. uzyskanych wyników.
7. Rezultaty walidacji
Proces walidacji może skutkować przyznaniem kandydatowi pełnej kwalifikacji, częściowej kwalifikacji lub uznania pojedynczych efektów uczenia się. W przypadkach, gdy kandydat nie potwierdzi wszystkich efektów, otrzyma informacje nt. dalszego szkolenia i rozwoju zawodowego, aby umożliwić uzyskanie lepszych wyników przy następnym podejściu.
Potwierdzenie wszystkich efektów uczenia się oznacza wydanie kandydatowi certyfikatu który formalnie potwierdza kompetencje zawodowe w zakresie naprawy pojazdów. Certyfikat ten zwiększa szanse na rynku pracy i może być używany w procesie rekrutacji.
8. Zasoby kadrowe
Asesorzy i doradcy to doświadczeni profesjonaliści z branży lub edukatorzy ze specjalistycznym szkoleniem zawodowym. Ich rolą jest ocena zarówno wiedzy teoretycznej, jak i umiejętności praktycznych przy użyciu ustandaryzowanych kryteriów.
Doradcy, asesorzy i administratorzy procesów zaangażowani w walidację są powoływani przez akredytowane instytucje kształcenia zawodowego upoważnione do przeprowadzania walidacji. Muszą posiadać odpowiednie tytuły akademickie i zawodowe, znaczne doświadczenie branżowe oraz muszą ukończyć szkolenie z krajowych procedur walidacji i metodologii oceniania.
Ciągły rozwój zawodowy i cykliczna certyfikacja: szkolenia organizowane pod kierunkiem KPMPC i wspierane przez narzędzia cyfrowe Narodowej Agencji Edukacji (NSA) - zapewniają, że personel na bieżąco aktualizuje swoją wiedzę nt. standardów i wymogów prawnych dotyczących walidacji.
9. Warunki organizacyjne i materialne
Proces walidacji jest zazwyczaj zaplanowany na 4-6 tygodni. Może on zostać przedłużony z powodu terminów egzaminów ustalonych dla wszystkich uczniów (nie tylko dla kandydatów do walidacji), a także różnic w dostępności kandydatów i czasu potrzebnego do oceny ich portfolio.
Na cele prowadzenia testu praktycznego obiekt powinien oferować warsztat wyposażony w standardowe narzędzia do naprawy pojazdów, urządzenia diagnostyczne i wszelki specjalistyczny sprzęt niezbędny do bezpiecznego wykonywania przez kandydatów zadań zawodowych zgodnie ze standardami krajowymi.
Infrastruktura techniczna wspierająca proces walidacji musi obejmować aktualne systemy komputerowe i szybkie łącze internetowe, aby umożliwić efektywne przetwarzanie cyfrowych zgłoszeń i planowanie. Chociaż proces odbywa się na miejscu, te cyfrowe komponenty są niezbędne do zarządzania dokumentacją i śledzenia postępów.
10. Zapewnienie jakości walidacji
Zapewnienie jakości walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego jest w pełni zintegrowane z ogólnym systemem zapewniania jakości kształcenia zawodowego na Litwie. To kompleksowe podejście zapewnia, że każdy etap procesu walidacji – od identyfikowania efektów uczenia się aż do finalnego certyfikowania – jest starannie monitorowany i stale ulepszany.
Zaawansowane narzędzia cyfrowe, zintegrowane z platformą do oceny online, umożliwiają śledzenie całego procesu. W czasie rzeczywistym można monitorować wyniki kandydatów, rezultaty, oceny i przestrzegania ustalonych procedur. Zapewnia to szybkie identyfikowanie i korygowanie ewentualnych odchyleń.
Audyty wewnętrzne są przeprowadzane w instytucjach kształcenia zawodowego przez dedykowane zespoły zapewniania jakości, które systematycznie przeglądają dokumentację, wyniki testów i procedury operacyjne w odniesieniu do ustalonych kryteriów. Opinie są zbierane zarówno od kandydatów, jak i personelu poprzez ankiety i wywiady, a informacje te są wykorzystywane do ciągłego doskonalenia praktyk stosowanych w walidacji.
Audyty zewnętrzne są przeprowadzane przez niezależne organy wyznaczone przez krajowe władze oświatowe. Te oceny oferują bezstronną ocenę procesu walidacji, zapewniając sprawiedliwość, efektywność i zgodność z prawem.
Przejrzysty proces odwoławczy chroni prawa kandydatów. Jeśli kandydat uważa, że ocena jest bezzasadna, może złożyć formalną skargę. Bezstronna komisja odwoławcza analizuje sprawę, przystępuje do ponownej oceny dowodów i wydaje na tej podstawie decyzję.
11. Finansowanie
Kandydaci są zobowiązani do uiszczenia opłaty egzaminacyjnej w zależności od zawodu. W 2025 roku kandydat na mechanika samochodowego płacił 239,09 EUR za egzamin – jest to kwota ustalona przez litewskie Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu. W niektórych przypadkach kandydaci mogą liczyć na wsparcie Centrum Zatrudnienia, które pokrywa część kosztów.
12. Kontekst funkcjonowania dobrej praktyki
Poziom lokalny
Szkoła Mechaników Samochodowych i Biznesu w Wilnie (VAVM) jest jedną z największych instytucji kształcenia zawodowego w Litwie, która zgromadziła znaczące doświadczenie w szkoleniu mechaników samochodowych. Szkoła zapewnia podstawowe kształcenie zawodowe i szkoli specjalistów w naprawie samochodów oraz naprawie systemów elektrycznych pojazdów. Szkoła liczy ok. 1000 uczniów, a całkowita liczba kadry dydaktycznej wynosi ok. 60 osób.
VAVM funkcjonuje jako centrum kompetencji dla zawodów inżynieryjnych w kształceniu zawodowym, co oznacza, że VAVM jest odpowiedzialna za organizację wszystkich egzaminów praktycznych poziomu IV dla studentów tych programów kształcenia zawodowego.
Poziom krajowy
Na poziomie krajowym walidacja jest zintegrowana z ogólnym systemem zapewniania jakości kształcenia zawodowego Litwy. Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu Litwy wyznacza kierunek strategiczny i ramy regulacyjne dla walidacji. Kluczowe instytucje, takie jak Centrum Rozwoju Kwalifikacji i Kształcenia Zawodowego (KPMPC) oraz Narodowa Agencja Edukacji (NSA), są odpowiedzialne za wdrażanie i nadzorowanie procesów walidacji na poziomie krajowym i regionalnym.
Historycznie Litwa stopniowo rozwijała swoje podejście do uznawania uczenia się pozaformalnego i nieformalnego jako element kompleksowych reform edukacyjnych. To zobowiązanie do uczenia się przez całe życie i efektywnego wykorzystywania kapitału ludzkiego sprawiło, że walidacja jest wbudowana w system kształcenia zawodowego, ułatwiając płynną tranzycję na rynek pracy i promując ciągły rozwój zawodowy.
13. Ograniczenia
Jednym z istotnych ograniczeń obecnego procesu walidacji jest jego niski poziom popularności i ograniczona świadomość społeczna. Chociaż system oferuje znaczne korzyści w zakresie uznawania efektów uczenia się pozaformalnego i nieformalnego, wielu potencjalnych kandydatów i pracodawców pozostaje nieświadomych jego zalet, co może skutkować niższymi wskaźnikami uczestniczenia w procesie.
Jednolity, ustandaryzowany system walidacji w Litwie zapewnia wysokie standardy jakości i wiarygodności procesów oceny. Wsparcie doradcy na każdym etapie procesu oraz możliwość potwierdzenia części efektów uczenia się sprawiają, że system jest elastyczny i dostosowany do potrzeb kandydatów. Bezpłatne ponowne podejścia do egzaminów teoretycznych oraz przejrzysta procedura odwoławcza dodatkowo wzmacniają sprawiedliwość tego systemu.
Bibliografia